Award 350 0R3A8565 2

Verslag van de Tweedaagse van het Platform Medezeggenschap MBO (Artikel UnieNFTO Magazine oktober 2021)

Platgooien en opnieuw beginnen?

Kritische leraren worden ontslagen, de rechtspositie van OR-leden is in gevaar en afspraken over de functiemix worden niet nagekomen. Er is in het mbo sprake van een ernstige crisis.

Macht en Tegenmacht

“Het wetsartikel over majesteitsschennis is afgeschaft maar sommige besturen voelen zich majesteit”, stelt voorzitter Rob Nederkoorn in zijn openingswoord op de Tweedaagse van het Platform Medezeggenschap MBO. Met een korte schets over de zwakke rechtspositie van OR-leden, gekleurd met een eigen ervaring en citerend uit zijn artikel “Gedragscode dringende noodzaak” (27-11-2020 UNIENFTO-tijdschrift), vervolgt hij met: “kort na de publicatie van dit artikel op de website van het Platform ontving ik een aangetekende brief van het CvB van een zeker ROC met de eis dit artikel terug te trekken en van de website te verwijderen. Men meende in het artikel een affaire te herkennen die daar speelde. Niets was minder waar. Het ging niet over Paula van Manen en van haar had ik toen nog nooit gehoord”.

De Tweedaagse met de titel “Macht en Tegenmacht” gaat over de positie van de ondernemingsraad, de functiemix en de hoofdlijnen van de begroting. Verder wijst Rob Nederkoorn erop, dat een ondernemingsraad altijd aan de verliezende hand lijkt, omdat een OR minder macht heeft dan bijvoorbeeld de Tweede Kamer, de bestuurder niet naar huis kan sturen en niet kan beschikken over een apparaat aan medewerkers zoals een college van bestuur. “De afhankelijke positie die elk OR-lid heeft ten opzichte van zijn werkgever maakt het voor een OR-lid moeilijk om zich nadrukkelijk kritisch uit te laten over het beleid of beleidsvoornemens”. Hiermee zet Rob de toon voor het plenaire deel op de eerste dag van de bijeenkomst.


Iedere docent in LC

Er zijn ook bestuurders die het wel goed lijken te doen. Dat blijkt bij de uitreiking van de “functiemix Award” aan het Grafisch Lyceum Utrecht (GLU) aansluitend op de lezing van Sandra Beentjes, de voorzitter van het CvB van het GLU. Sandra benadrukt het belang van de relatie tussen OR en het bestuur. “Daarmee wordt de basis gelegd voor een succesvolle toepassing van de functiemix. Wij willen dat iedere docent een LC-docent kan worden”, is haar stellige mening. “De succesfactoren zijn goed werkgeverschap, professionalisering en objectieve beoordelingscriteria, dus niet op basis van functioneringsgesprekken”. Ook pleit ze voor meer geld om de functiemix te kunnen realiseren en bewustwording bij bestuurders in de Randstadregio. “Het geld dat daar op de plank blijft liggen moet ook beschikbaar komen voor de niet-Randstadregio’s. Want daar zijn collega’s die de gelden ongebruikt laten en dat kan dus eigenlijk niet”, aldus Sandra.   

Slechte rechtspositie OR-leden

“Niet alleen journalisten, maar ook docenten moeten hun werk kunnen blijven doen volgens het Europese Hof van de Rechten van de Mens”, zo stelt Wouter Pors als hij het heeft over de verslechterde rechtspositie van de ondernemingsraad, de rode lijn in zijn verhaal. Wouter is de advocaat van Paula van Manen. Paula werd, omdat ze een kritisch boek over het gepersonaliseerd onderwijs publiceerde, ondanks haar OR-lidmaatschap toch ontslagen. Paula had vooraf toestemming gevraagd en gekregen om dit boek, ‘Wanneer krijgen we weer les’, te schrijven. Hoewel toestemming vooraf wettelijk niet vereist is. “Zowel kantonrechter als rechtbank schoven dit allemaal opzij en  gingen uit van ‘verstoorde arbeidsverhoudingen’. Deze gerechtelijke uitspraak betekent een ernstige beperking van de vrijheid van meningsuiting. Als je je als docent kritisch uitlaat, loop je kans om ontslagen te worden. Verder ondermijnt dit arrest ook de ontslagbescherming van de leden van de ondernemingsraad. We gaan in beroep bij de Hoge Raad en als we daar geen gelijk krijgen, gaan we naar het Europese Hof van de Rechten van de Mens. Dit hof neemt de schending van de vrijheid van meningsuiting hoog op. Het Europese Hof is altijd al van mening geweest dat journalisten, schrijvers en ook docenten hun werk moeten kunnen blijven doen”.

Tirade van 14 minuten

“Je bent coach van alles en dus van niks”, zo schetst Paula van Manen tijdens de interview-sessie, kort de rol van de docent in het gepersonaliseerd onderwijs. “Het werd van de ene op de andere dag ingevoerd. Veel studenten in de hogere jaren waren verrast en kwamen zelfs in opstand. Uit gesprekken met docenten en studenten, bleek dat niemand op deze onderwijsvernieuwing zat te wachten. En omdat er zoveel gebeurde en het ook op andere scholen speelde, ontstond het idee voor een boek. Het idee was dat de andere scholen er ook wat aan zouden hebben. Ik kreeg toestemming om het boek te schrijven en ik heb geen namen genoemd of zo. Ik houd zelf ook niet zo van zwartmakerij. Toen het boek er lag heb ik veel en hele leuke reacties gehad van mijn collega’s. En ook in de kranten waren er veel ondersteunende reacties net als van ouders en studenten”. Volgens haar advocaat heeft het CvB zijn oren laten hangen naar een directeur die ‘not amused’ was en werd er te pas en te onpas haar OR-lidmaatschap bijgehaald.

“Het ging mis toen mijn directeur het boek las. Het gevolg was dat het middenmanagement zich bij het CvB ging beklagen en de voorzitter van het CvB een tirade van 14 minuten hield in de OR. En de directeur HRM weigerde nog langer met de OR samen te werken, zolang ik in de OR zat”, vult Paula het relaas van Wouter Pors aan. “De wetgever heeft de wet bedoeld om de OR te beschermen. Maar met het begrip ‘verstoorde arbeidsverhoudingen’ heeft men dit weten te omzeilen. Met het beroep bij de Hoge Raad en eventueel het Europese Hof proberen we dit te veranderen. Ook de Tweede Kamer hebben we benaderd en daar wil men er, zodra er een kabinet is, werk van maken”, aldus een strijdbare Wouter Pors. Paula houdt haar gehoor nog voor, dat ze een jaar van tevoren keurig toestemming heeft gevraagd om het boek te schrijven. ”Ik dacht dat ik netjes was. Ik kreeg een lijstje waar ik me aan moest houden. Ik heb het boek geschreven zoals ik het ervaren heb zonder namen te noemen of iemand te beschuldigen. Ik weet niet hoe het netter kan”.

Na de vele vragen uit de zaal o.a. over de rol van de Raad van Toezicht is het antwoord van Wouter Pors: “De Raad van Toezicht was waarschijnlijk niet op de hoogte. Het CvB had zich zo ingegraven dat ze ook niet veel meer konden doen. En een Raad van Toezicht is vaak niet onafhankelijk en krachtig genoeg in zulke gevallen”.

Rob Nederkoorn stelt voor om dergelijke voorvallen te inventariseren en vraagt iedereen om soortgelijke ervaringen bij het Platform te melden.

Core-business

“Het meerjarig formatiebeleid is jullie ‘core-business’”, houdt Jan Waal zijn publiek voor. “Een wettelijk reglement voor de besluitvorming over de hoofdlijnen van de begroting werkt niet”, vervolgt Jan. “Het is een schijnzekerheid”. Jan Waal is niet tevreden over de lage respons op de enquête over de hoofdlijnen van de begroting maar zag toch positieve ontwikkelingen. Zo krijgt 72% van de respondenten de stukken op tijd. Er wordt ook meer en regelmatiger  overlegd met het CvB over de begroting en er is ook een stijging te zien m.b.t. gemaakte afspraken over de functie-/salarismix. “Stem pas een dag voor de RvT akkoord gaat in met begroting, dat is tactischer ”, aldus Jan Waal tot slot.

Ballonnen prikken

“Nu moeten jullie de ballon van de functiemix opblazen”, zo verbeeldt Peter Tillmann in zijn drukbezochte workshop het gedoe over de functiemix. “En nu doorprikken”, klinkt hij vrolijk. Naast deze workshop konden de deelnemers ’s middags in twee ronden van anderhalf uur een workshop bezoeken. Onderwerpen variërend van duurzame inzetbaarheid, handen en voeten van de tegenmacht, hoofdlijnen van de begroting, wat doet macht met u?, sociale media, WOR of WMS, het proces van de instemming bij de begroting. Ook een workshop voor minder ervaren OR-leden en eentje voor voorzitters van OR’en en het DB.


No sheeping
 “2D-age is informatiearmoede”, zo opent Jef Staes van Red Monkey zijn cabareteske optreden in het avondprogramma. Volgens Jef staat informatiearmoede voor zoiets als, “dagge thuis nie kunt leve”. Met zijn motto ‘No sheeping’ onderstreept hij het feit dat, “een diploma het bewijs is dat je een kopie bent”. Zijn met woordspelingen en grappen gebrachte verhaal was doorspekt met verwijzingen naar een betere manier van kennisverwerving.
“Het is toch zot,  dat je voor elk vakje een ander papiertje nodig hebt”, als hij een afbeelding met in keurig vakken verdeelde schapen toont.  “Switch van 2D informatiearmoede naar 3D information luxury , dat is waar het in het leven om draait”, besluit Jef zijn performance. 

Drastische verandering functiemix nodig
“In de nieuwe ‘cao-mbo 2021’ zijn de afspraken over de verhouding LB/LC slechter dan wat in 2014 bereikt had moeten zijn”, stelt Annemarie van Luik. “In 2014 had de verhouding LB 25% en LC 65% bereikt moeten worden. Nu is de afspraak dat dit over vijf jaar 40% voor LB moet zijn en voor LC 60%”. (Zie ook de preambule cao-mbo 2021, red.)
“Het bijna 20 jaar oude functiewaarderingsysteem, bedoeld als meetlat voor de functie-inhoud en het bepalen van een eerlijke beloning, is toe aan vernieuwing: er moeten nieuwe functiebeschrijvingen komen. Werkgevers mogen afwijken van de standaard functiebeschrijvingen. Hoewel de OR hierop instemmingsrecht heeft, is de vraag of de OR wel de nodige kennis in huis heeft om een en ander te kunnen beoordelen”.
“Lesgeven wordt niet gewaardeerd”, vertelt Annemarie van Luik bij de uitleg waarom de afspraken over de functiemix niet worden uitgevoerd. Het aandeel LB is veel te hoog (54,3%) en het aandeel LC te laag (45,7%). En de functiebeschrijvingen zijn vaak niet onderscheidend van elkaar. Lesgeven is teamwork en dat maakt het ingewikkeld om iedereen op alle afzonderlijke kenmerken te beoordelen.
Annemarie pleit voor een drastische verbetering van de huidige functiemix, met de waarschuwing; “Maar zolang die verandering er nog niet is, heeft de ondernemingsraad handvatten nodig. Dat wil zeggen, ga niet zonder meer akkoord met het afwijken of wijzigen van de functiebeschrijvingen. Rafel het onderwijsproces, zoals nu, niet in stukken en functies uiteen. Maak stevig gebruik van je instemmingsrecht en kijk bij de verdeling van de werkzaamheden goed naar artikel 3.4, lid 4 van de cao”.
Tot slot is er nog ‘Breaking News’. “We hebben gisteren (wo. 13 okt., red.) besloten om te starten met het schrijven van een nieuw ‘Functiehandboek MBO’. Het oude functiebouwwerk gaat op de schop. En in april 2022 is het af”, besluit Annemarie van Luik haar presentatie.
  
Oorlog en georganiseerde diefstal

“Het Nederlandse onderwijs wordt belaagd door ‘jokers and thieves’” zo licht Ton van Haperen zijn scherpe analyse toe. Pregnant op het scherm het citaat van Bob Dylan: ‘There must be some kind of way out of here, said the joker to the thief’. “Ik heb ongelooflijk veel respect voor Paula van Manen”, zo vervolgt Ton, zelf auteur van boeken als ‘De ondergang van de Nederlandse leraar’ en ‘Het bezwaar van leraar’, zijn verhaal.

“Kinderen leren steeds minder. In 2000 kon 10 % van de 15-jarigen slecht lezen en nu is dat 25%. Het gaat dus slecht en dat kan alleen in een oorlog. Er is geen onderwijscrisis, maar er is sprake van een ‘Onderwijsoorlog’. Dat komt omdat de regie vanuit Den Haag volledig ontbreekt en er is sprake van georganiseerde diefstal, kijk maar naar de functiemix. Plasterk stond in 2008 helemaal achter de leerkrachten, maar de bestuurders hebben het verprutst. Er is te veel ruimte voor beroving. Beroving doe je door iedereen minder te betalen (zie de functiemix) en de lesgroepen zo groot mogelijk te maken. Ik ken een mbo-instelling met een solvabiliteit van 90%. Waanzin! Waar gaat dat geld naar toe? Ik zal het antwoord maar geven, namelijk naar slecht bestuur, slecht organiseren en slecht onderwijs. Het is ontaard in een ‘zoek-het-zelf-maar-uit-onderwijs’. Leerlingen hebben recht op goed onderwijs. En als je ze dat onthoudt, is dat beroving”.

“Je moet je afvragen van wie het onderwijs is. Van de leraar of van het bestuur? Wat Paula van Manen is overkomen, zou in 1982 nooit zijn gebeurd. Als leraren niet meer vrij mogen schrijven over wat ze allemaal meemaken in het onderwijs, dan is het onderwijs weg. Nu wil men met alle geweld de eigen organisatie hip maken, scholen zijn bedrijven geworden en iedereen gaat slim doen om er zelf beter van te worden. En denkt men ‘ach, het zijn maar leraren’. In het buitenland reageert men met ongeloof als ze horen wat in Nederland gebeurt met de lumpsum financiering; zoiets bestaat nergens! Men denkt daar dat er in Nederland alleen maar privé-scholen bestaan. Nederlandse scholen worden steeds meer bewaarscholen”.

“Er is dus sprake van creatieve destructie. Creatief is het niet, wel destructief. Jullie vormen als ondernemingsraden de tegenmacht. Maar let wel, jullie hebben eigenlijk niets te zeggen. Zij hebben de macht, dat wil zeggen: de vriendjes, de netwerken, de lijntjes met de politiek, etc. Daar kom je niet tussen. En vergeet niet de schuld ligt bij de overheid, die heeft het laten lopen”.

“Maar kan het anders? Jazeker, ‘there is some kind of way out of here’ zong Bob Dylan al. Ik zeg: platgooien en opnieuw beginnen. Het Nederlandse onderwijs compleet opnieuw inrichten, met vakleerkrachten voor de klas en echte boeken. De beloning van leraren nationaal regelen in schaal 10, schaal 11 en schaal 12. Anders is het net als met een slecht huwelijk en kun je het beste uit elkaar gaan”.

Ondergewaardeerd

Adnan Tekin, voorzitter van de MBO Raad, opent zijn bijdrage met: “Ik ben trots op jullie. De wijze waarop jullie als ondernemingsraad in samenwerking met je CvB, medewerkers en studenten ervoor gezorgd hebben dat het onderwijs doorgang kon vinden. En daar wil ik mijn waardering voor uitspreken”.

Volgens de oud-politicus wordt het mbo ondergewaardeerd. Het mbo wordt al veel te lang gezien als een arbeidsmarktinstrument om daarmee de arbeidsmarkt te kunnen beïnvloeden.

“Laten we ook kijken naar de uitdagingen waar het mbo voor staat. Het middelbaar beroepsonderwijs moeten we anders in gaan richten. Er moet meer aandacht komen voor burgerschap in het mbo-curriculum. Ook gaan we het LLO (Leren Loopbaan Ontwikkelen, red.) verder uitrollen en dat heeft gevolgen voor de inrichting van het mbo. Wij zijn het eens met de uitkomsten van het Oberon-onderzoek over de functiemix. En docenten hebben, in mijn ogen, gewoon recht op LC. Maar laat ik ook het positiever bekijken. Er is de afgelopen tijd inmiddels ook netto meer geld uitgegeven aan personeel. Het bewustzijn is er en op een aantal mbo-scholen, zoals het Grafisch Lyceum Utrecht, wordt de functiemix wel toegepast. In de CAO hebben we afgesproken dat ‘Randstadgelden’ ook in de rest van het land beschikbaar komen. En ook dat over vijf jaar LC de spilfunctie is”, aldus Adnan Tekin.

Toch zijn de toehoorders er niet gerust op en komt Adnan zwaar onder vuur te liggen tijdens een discussie met de zaal. “Ik ben ernstig teleurgesteld en verdrietig over het feit dat het vak van leraar in het MBO nu gewoon gewaardeerd wordt op LB. Dit is een enorme downgrading”, aldus een van de vragenstellers. Veel kritiek is er uit de zaal op het feit dat de besturen van mbo-scholen nog steeds de al in 2008 wettelijk vastgelegde afspraken niet nakomen. Waarop uit alle hoeken veel bijval komt voor de opmerking: “Mijn vertrouwen in mijn schoolbestuur is tot het allerlaagste niveau gezakt”.

“De functiemix staat bij mij hoog op de agenda. Ik ben hier in mijn rol als voorzitter van de MBO Raad en mijn taak is het om de gesprekken te voeren met mijn achterban. Ik heb een verantwoordelijkheid bij het nakomen van de gemaakte afspraken. En eerlijk is eerlijk, ik heb dit gesprek met jullie ook nodig”, zo zegt Adnan Tekin zijn kritische gehoor toe hoe hij zijn huiswerk zal maken.  

Slotverklaring

Rob Nederkoorn stelt in de slotverklaring, dat de rechtspositie van OR-leden moet verbeteren: “het mag niet nog eens gebeuren dat een OR-lid ontslagen wordt als hij of zij zich kritisch uitlaat over het beleid”. Verder moet er een wettelijke regeling over de hoofdlijnen van de begroting komen en moeten wij ons ervoor blijven inzetten dat de afspraken over de functiemix overal worden uitgevoerd.

Toon Rekkers



Noot van de redactie
Dit is het verslag van de Tweedaagse van 30 september en 1 oktober jl. Gezien de deadline voor deze publicatie kon geen verslag van de tweede Tweedaagse-bijeenkomst meer worden toegevoegd. Wel is een foto van de overhandiging van de award aan Remco Meijerink van ROC Friese Poort opgenomen in de fotocollage op pagina 19